Her yıl sonu hararetle tartışılan, heyecanla beklenen, büyük umutlarla geçmişin zor ve sıkıcı yanlarını unutmaya bahane edilen yılbaşı kutlamaları ne zaman ve nerede ortaya çıkmıştır?

Günümüzde küreselleşmenin etkisiyle neredeyse batıdan doğuya kuzeyden güneye tüm farklı kültür, inanç ve millet tarafından olağan bir kutlamaya dönüşmüş olan yeni yıl kutlaması gerçekte nerede nasıl başlamıştı. Bugünün yeni yıl kutlamasını anlamak için sizi tarihte keyifli bir serüvene çıkaracağım.

Birçok ‘yeni yıl’ kutlaması tarımsal veya astronomik olaylarla da bağlantılıydı. Örneğin Mısır’da yeni yıl, ‘Sirius’ yıldızının ortaya çıkıp Nil’in sularının yükselmeye başladığı zamana denk geldiği dönemde kutlanırdı. Fenikeliler ve Persler yeni yıllarına bahar ekinoksuyla başladılar ve Yunanlılar bunu kış gün dönümünde kutladılar. Bu arada Çin Yeni yılı’nın ilk günü, kış gün dönümünden sonraki ikinci yeni ay ile başlardı.

Kayıtlara geçen “en eski yeni yıl kutlamaları” Babil’e, yaklaşık 4000 yıl öncesine dayanır. Babilliler için, ilkbahar ekinoksu (gece ve gündüzün eşit olduğu mart ayında) yeni bir yılın başlangıcını müjdelerdi. 18 martta başlayan Akitu bayramı 12 gün değişik etkinliklerle sürüyordu.

Antik Mısır’da yeni yıl Wepet Renpet (yılın açılışı) şenlikleriyle kutlanırdı. Eski Mısır kültürü Nil Nehri ile yakından bağlantılıydı ve Yeni kutlamalarının her yıl sel baskınlarının başladığı tarihlere denk gelirdi.

Hititler’de yeni yıl kutlamaları Hattuşa’nın yanındaki açık hava tapınağı olan Yazılıkaya’da yapılırdı. Yazılıkaya’daki Ana Tanrıça Hepat’la tanrı Teşup çiftini gösteren kabartma, Hitit yeni yıl kutlamalarının simgelerinden biridir.

Bugün hala kutlanan en eski geleneklerden biri, Shang Hanedanlığı döneminde 3000 yıl önce ortaya çıktığı düşünülen Çin Yeni Yılıdır. Çin yeni yıl bayramı, baharda başlayan dikim sezonunun açılışı için yapılan kutlamalarla başlardı. Festivaller geleneksel olarak 15 gün sürerdi. 10. yüzyılda barut icat edilmesinin ardından Çinliler, Yeni Yıl’da havai fişeklerle ilk kutlamaya başlayanlardı.

İran’da ve Orta Doğu ve Asya’nın diğer bölgelerinde hala kutlanırken, Nevruz’un (“Yeni Gün”) kökleri antik çağlara kadar uzanıyor.  Bu 13 günlük bahar festivali, Mart ayında ekinoks zamanına denk geliyor. Nevruz bayramlarında, baharın geri dönüşü, doğanın yeniden doğuşu kutlanıyordu.

Dünyanın dört bir yanındaki medeniyetler, yeni yılın başlangıcını en az dört bin yıldır kutluyor. Geçmişe dönüp baktığımızda kutlamaların zamanı ve şekli hep farklıydı. Bugün, Yeni Yıl şenliklerinin çoğu Gregoryan takviminin son günü olan 31 Aralık’ta (Yılbaşı Gecesi) başlar ve 1 Ocak’ın (Yılbaşı Günü) erken saatlerine kadar devam eder.

Partiler vererek, özel yılbaşı yemekleri düzenlediğimiz ve havai fişek gösterileriyle renklendirdiğimiz kutlama alışkanlıkları bugün küreselleşen dünyanın kutlamaları halini alsa da, tarihe dönüp baktığımızda yeni yıl kutlamalarının çok çeşitli olduğunu görürürüz.

Yeni yıl hakkında anlatacaklarım bunlarla sınırlı kalmıyor. Bu yazımda bu tarihsel süreçten genel olarak bahsettim. Sonraki yazılarımda bunların her birinin detayına girerek daha fazla ayrıntıdan bahsedeceğim. 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here