Göreme açık hava müzesi Kapadokya‘nın ve Türkiye’nin en çok ziyaret edilen yerleri başında gelmektedir. Yılda yaklaşık 1 milyon  ziyaretçi ile ülkemizin en fazla ziyaret edilen altıncı müze-ören yeridir. Göreme Açık Hava Müzesi, 1985 tarihinden bu yana doğal ve kültürel varlık olarak UNESCO’nun Dünya Mirası Listesi’nde yer almaktadır.

Göreme açık hava müzesinin üst kısmındaki yapılar. O kadar yoğun ki; ziyaretçiler sırada bekliyor
Göreme açık hava müzesinin üst kısmındaki yapılar. O kadar yoğun ki; ziyaretçiler sırada bekliyor

Göreme Açıkhava Müzesi, M.S. 4. ve 13. Yüzyılları arasında, kaya blokları içine oyulmuş kiliseler, şapeller, yemekhaneler ve oturma mekânlarından oluşmaktadır. Yoğun bir şekilde manastır yaşamına ev sahipliği etmiş bir kaya yerleşim yeridir.

Göreme Açık Hava müzesini yukarıdan gören bir nokta. Aşağından giriş yapan gruplar yukarıya doğru ilerliyor
Göreme Açık Hava müzesini yukarıdan gören bir nokta. Aşağından giriş yapan gruplar yukarıya doğru ilerliyor

Göreme Vadisi, manastır eğitim sisteminin başlatıldığı yer olarak kabul edilmektedir. Benzer eğitim sistemleri daha sonra, Kapadokya’nın diğer bölgelerine, başta Ihlara olmak üzere, Soğanlı ve Açıksaray’a yayılmıştır.

Göreme Açık Hava Müzesi, kayaların çevrelediği bir vadide yer alıyor

Göreme açık Hava Müzesi’ndeki Kiliselerde Hıristiyanlığın ilk dönemlerinde kullanılan geometrik süslemeler ortaya çıkarılan ilk boya katmanlarında görülebilirken, daha sonraki tarihlerde yapılan freskler İncil ve Hz. İsa’nın hayatından sahneleri betimliyor.

Göreme Açık Hava Müzesi Nerede?

Göreme Açık Hava Müzesi Göreme Açık Hava Müzesi, Nevşehir’e 13 km uzaklıkta ve Göreme kasabasının 2 km doğusunda yer alan bir kaya yerleşim yeridir. Konum için tıklayın.

Göreme Açık Hava Müzesi Giriş Saatleri ve Giriş Ücreti 2021

Yaz Dönemi: 1 Nisan – 1 Ekim 08:00 – 19:00 Kış Dönemi: 1 Ekim – 1 Nisan 08:00 – 17:00 Her gün açık Tel: 03842712167 Giriş Ücreti : 75TL. Müze kart geçerlidir. Göreme açık hava müzesi otopark ücreti: Otomobil:10TL Minibüs:20TL Karavan:20TL Midibüs:35TL Otobüs:50TL

‘Göreme Açık Hava Müzesi’nde Bulunan manastır, Kilise ve Diğer Yapıların Özellikleri

  • Gerek Açık Hava Müzesinde, kiliselerin isimleri yörede bulunan diğer kiliselere verilen isimler gibi yereldir.
  • Kiliselerde, yaygın olarak, tek nefli beşik tonozlu plan tipi kullanılmıştır. Aynı zamanda, bu tip yapılar mezar yeri olarak da kullanılmıştır.
  • Göreme Açık Hava Müzesi’nde kilise mimarisi: Kaya yüzü düzeltilmiş duvarlar, saman, volkan tüfü ve kireç harcı karıştırılarak sıvanmıştır.
  • Kiliseler, oyuldukları doğal kaya kitlesinin elverişliliği ölçüsünde yapılmışlardır. Girişler ve apsislerin değişik yönlerde olmaları bundan ötürüdür.
  • Kiliselerin sütunları, apsisleri, üst örtüleri, tonoz ve kubbeleri tamamen kayaya oyulmuştur.
  • Manastırların oda ve yemekhaneleri bölgenin tipik örneklerini oluşturur.
  • Göreme, özellikle 4.ve 13. yüzyıllar arasında baskılarından kaçan Hıristiyanların yerleşmesiyle, Kapadokya’da Hıristiyanlığın önemli bir merkezi haline gelmiştir.
  • Kiliselerin duvarlarını süsleyen freskler XI. ve XII. yüzyıla tarihlendirilir.
  • Kiliselerdeki resimler birbirine benzer, ancak renklerin tonları farklıdır.
  • Kiliseler, iki tür teknikle boyanmıştır: Birincisi; doğrudan doğruya kaya yüzeyi düzeltilerek üzerine yapılan boyama, ikincisi ise; kaya üzerine yapılan secco (tempera) ve fresko tekniği ile yapılan boyamadır.
  • Fresklerin konuları kilisenin ön gördüğü, Hıristiyanlığın önemli yortularını kapsar.
  • Çoğu figürün yanında konuların ve şahısların isimleri bulunur.

Göreme Açık Hava Müzesi’nde Gezilecek Yerler

Toplam 40.000 m² alana sahip olan Göreme Açık Hava Müzesi içerisinde:

  • Kızlar ve Erkekler Manastırı
  • Aziz Basil Şapeli
  • Elmalı Kilise
  • Azize Barbara Kilisesi
  • Yılanlı Kilise
  • Karanlık Kilise
  • Çarıklı Kilise
  • Tokalı Kilise (müzenin dışında) yer almaktadır.

Bu yapıların yanı sıra müzenin içerisinde; manastır odaları erzak depoları ve yemekhaneleri bulunmaktadır.

Müzeye gelen ziyaretçilerin hemen girişten sonra izlediği bir ziyaret sırası var. Bu sıraya göre, aşağıdan yukarıya doğru gezilecek yerleri sizin için sıraladım:

1. Kızlar ve Erkekler (Rahibeler ve Rahipler) Manastırı

Kızlar (Rahibeler) manastırı, Göreme Açık Hava Müzesi’ne girer girmez hemen solda yer alıyor. Kayalara oyulmuş bu manastır 7 katlıdır ve sadece ilk 2 katı gezilebiliyor. Manastırın katları, bir yer altı şehri mimarisi gibi, tünellerle bağlanıyor. Güvenlik amacıyla kapılarda sürgü taşları kullanılmış. İlk katta yemekhane ve mutfak gibi alanlarla birkaç oda görülebiliyorken, ikinci katta ise yıkık bir şapel bulunuyor.

Erkekler (Rahipler) Manastırı, Rahibeler Manastırı’nın karşısında bulunmaktadır. Toplamda 4 kat olan manastırın katları arasındaki bağlantı erozyon nedeniyle kapanmış; sadece giriş katındaki birkaç oda ziyarete açılabilmiş.

2. Aziz Basil Şapeli

Göreme Açık Hava Müzesi girişinin karşısındadır. Ziyaretçilerin müze içesinde uğradığı ilk kilisedir. 11. yüzyıla tarihlenen şapel üç apsislidir. Sütunlarla ayrılmış narteksinde mezar çukurları ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir.

Nartekste yer alan mezar nişi ve zemindeki mezarlar, olasılıkla şapelin kurucusu ve onun ailesine ait olmalıdır.

Şapel, kırmızı aşı boyası ile doğrudan duvara uygulama ve secco tekniği olmak üzere iki tür boyama tekniği ile boyanmıştır.

Sahneler: Ana apsiste Pantokrator İsa, ön yüzünde Meryem Ana ve Çocuk İsa, kuzey duvarında atlı azizlerden Aziz Theodore, güney duvarında Aziz George’un kötülüğü yok etme savaşı betimlenmiştir. Bunların dışında Aziz Demetrius ve iki azize betimlemesi bulunmaktadır.

3. Elmalı Kilise

Elmalı kilise‘ye, kuzeyden açılan bir tünelden geçilerek girilebilmektedir. Elmalı Kilise, müzedeki tüm elemanlarıyla kayaya düzgün oyulmuş bir kilisedir. Kilise’nin dokuz küçük kubbesi onun ayırıcı özelliğidir. Bu kubbelerin tamamında birer betimleme vardır.

Elmalı kilisenin ilk süslemeleri Aziz Basil ve Azize Barbara kiliselerinde olduğu gibi doğrudan duvara kırmızı boya ile yapılan haç ve geometrik motiflerdir. Kilise dokuz kubbeli, dört sütunlu, kapalı Yunan hacı planlı ve üç apsislidir.

Sahneler: Kısmen dökülen fresklerin altında, duvar üzerine yapılmış haç ve geometrik motifler görülür. Merkezi apsiste Deesis sahnesi yer alır. Merkezi kubbede Pantokrator İsa, ikinci küçük kubbede ise Baş Melek Mikail betimlemeleri görülür. Diğerlerine oranla daha iyi korunmuş freskler İsa peygamberin vaftizi ve çarmıha gerilişi sahneleridir. Kemerlerdeki figürler imparatorluk mensuplarının veya kilise ileri gelenlerinindir.

4. Azize Barbara Kilisesi

Azize Barbara Kilisesi, betimlemelerinden dolayı bölgede en fazla tartışılan kiliselerden biridir. Halk sanatına benzer bezemeleri ve düşük seviyedeki resimleriyle dikkat çeker.

Kilise XI. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenir ve kitabesindeki bilgilerde isimleri geçen Falivon ve Leon tarafından yaptırıldığı sanılmaktadır.

Kilise, bir ana ve iki yan apsisten oluşmaktadır. Motifler kırmızı boya ile doğrudan kaya üzerine uygulanmıştır. Duvarlarda ve kubbede zengin geometrik motifler, mitolojik hayvanlar ve semboller betimlenmiştir.

Azize Barbara Kilisesi, iki asker betimlemesi

Girişin tam karşısında yer alan kuzey duvarda ise iki ünlü asker Aziz George ve Theodore ile öldürdükleri ejder figürü görülür. Kilisenin batı duvarında ise kiliseye ismini veren Azize Barbara yer alır.

Aziz George’un ve Aziz Theodore’nin hemen üzerindeki betimlemede anlamı tam olarak açıklanamayan iki tasvir bulunmaktadır:

Horoz Betimi

Çuhadar’a (1997) göre, sedir ağacına doğru yönelmiş olan horoz, uyanık olmayı ve Aziz Petrus’un inkarını ifade eder. Bir diğer görüş ise, horozun ötmesi ile uyanan insanlıktır.

Bilindiği gibi Hıristiyan dünya her yıl 25 Aralıkta (reveillon) uyanışı simgeleyen özel bir bayram kutlamaktadır. Horozun bu betimlemede insanlığı derin uykusundan uyandıran İsa peygamberi ifade ettiğidir.

Kutsal Haça Doğru Yönelmiş Çekirge Betimi

Hemen altındaki sahnede ise kutsal haça doğru yönelmiş çekirgeye benzeyen bir varlık görülmektedir. Çekirge, yukarıda anılan yazara göre, çeşitli toplumların Hıristiyan oluşunu temsil etmektedir.

5. Yılanlı Kilise

Yılanlı Kilise adını, ünlü asker azizler George’un ve Thedore’nin öldürdüğü yılan (ejder) figüründen alır. Bu sahne, kilisenin girişinin solundadır.

Dikdörtgen şeklinde yerel kayaya beşik tonoz şeklinde oyulmuş Yilanlı Kilise’nin planı düzensiz olmasıyla diğer kiliselerin planlarından ayrılır.

Kilisenin girişi kuzeyde olup güney tarafında bir mezar odası bulunmaktadır. Batıda bulunan tek apsisinde büyük kısmı yıpranmış deisis sahnesi seçilir. Kilisedeki betimlemeler bir devamlılık göstermeyip paneller halinde boyanmışlardır.

Adı geçen sahnenin devamında ise, İmparator Büyük Constantin ve annesi Helena bulunur. İsa peygamberin üzerinde çarmıha gerildiği gerçek haçı kazılar sonucunda İmparator Konstantin ve Annesi Helena da kutsal topraklarda bulduğuna inanılan ve sonradan azize unvanı verilen Helena, oğlu Constantin ile birlikte Kapadokya kiliselerinde sıkça betimlenen azizelerdendir.

Aziz Onuphrius, Aziz Thomas ve Aziz Basileios betimlemeleri

Karşı duvarda ise Aziz Onuphrius, Aziz Thomas ve Aziz Basileios’u gösteren freskler bulunur. Bu figürlerden Aziz Onuphrius, efsaneye göre Mısır çöllerinde uzun yıllar yaşayan bir keşiştir.

Betimlemedeki stilize edilmiş göğüs kaslarından ötürü, yerel efsanelere de konu olmuştur. Buna göre Onuphurius dünyanın en eski mesleğini yapan güzel bir kadındır ancak kendini dine adamış ve sonradan erkeğe dönüşmüştür.

6. Kiler, Mutfak ve Yemekhane Bölümleri

Yılanlı Kilise’yi geçer geçmez, Karanlık Kilise’ye giderken aynı sırada, sağınızda ardı ardına dizilmiş 3 yapıyla karşılaşacaksınız: İlk yapı, erzakların saklandığı oyuklardan oluşan kiler. İkinci yapı, arada kalan, ise mutfaktır. Burada kayalara oyulmuş bir tandır bulunuyor. Üçüncü yapı ise yemekhanedir. Yaklaşık 50 kişinin beraber yemek yiyebildiği, kayalara oyulmuş sıra ve masalardan oluşmaktadır. Yemekhanenin sağ tarafında ise bir şırahane yer alıyor.

7. Karanlık Kilise

Kuzeyde bulunan kavisli bir merdivenden kilisenin dikdörtgen, beşik tonozlu narteksine çıkılır.

Karanlık Kilise, Kapadokya kiliseleri içinde resim sanatının olağanüstü bir örneğidir. Kilise öyle işlenmiştir ki, beşik tonozlu kemer geçişlerinde, sütun başlıklarında, kısaca her yerde ya desen ya da çizim vardır.

Karanlık Kilise olarak isimlen dirilmesinin nedeni narteks kısmındaki küçük bir pencereden çok az işik almasındandır. Bu nedenle resimler oldukça canlı ve az tahribat ile bugüne ulaşmıştır.

Kilisenin iki ana kubbesi mevcuttur. Bu kubbelerden birinin çevresine kilise azizleri madalyonlar içinde sıralanmışlardır. Her iki kubbede de Pantokrator İsa betimlemesi yer alır ve etkileyici bir canlılığa sahiplerdir.

İsa peygamber çizimlerinde genel olarak rastlanan ve özellikle de Anadolu ikonografisinin bir özelliği olan sadelik ve yoksulluk betimlemede ifadesini bulur . İsa peygamberin elindeki metinde “Evrenin ışığı benim. Beni izleyen karanlıkta yürümeyecek, hayatı ışıkla dolacaktır” yazmaktadır.

8. Çarıklı Kilise

Göreme müzesindeki Çarıklı Kilise duvar freskleri

Göreme Açık Hava Müzesi’nde bir kavis çizerek uzanan büyük kaya kütlesinin en yüksek noktasında yer alan Çarıklı Kilise’ye metal bir merdivenlerle ulaşılır. Karanlık Kilise’yle aynı kaya kütlesinde yer alıyor. Kilisenin hemen altında yer alan yemekhane, Çarıklı Kilise’nin diğer önemli kiliseler gibi bir manastir kompleksi olduğunu göstermektedir.

Çarıklı kilise, Elmalı Kilise ve Karanlık Kilise’ye benzemekle beraber, İsa peygamberin çarmıha gidişi ve çarmıhtan indirilişi sahneleri bu kilisenin farklı özelliğidir. Figürler genelde büyük ve uzundur. Ana kubbede Pantokrator İsa, madalyonlarda melek figürleri yer alır. Ayrıca ana apsiste Deesis, kuzey apsiste Meryem ve Çocuk İsa; güney apsiste ise Başmelek Mikail tasviri yer alır. İsa peygamberin ve Meryem Ana’nın göğe yükselişi sahneleri altında kilise tabanında bulunan ve gerçekte kime ait olduğu bilinmeyen çarık veya ayak izlerinden ötürü kiliseye “Çarıklı Kilise” adı verildiği sanılmaktadır. Kilise, XII. yüzyıl sonuna tarihlenmektedir. Kilisenin resim bezeme düzeni aşağıdaki gibidir;

Müze Alanı Dışında kalan Kiliseler

9. Tokalı Kilise

Tokalı Kilise, Doğu sanatı ile Batı sanatının kesiştiği bir nokta olarak değerlendirilebilir. Tokalı, karmaşık bir yapıya sahiptir ve ilk bakışta kolaylıkla anlaşılmaya olanak vermeyen bir kilisedir.

Giriş bölümündeki tonozlu kubbe ve yeraltına doğru inilen bölüm kilisenin ilk yapıldığı erken döneme aittir. Daha sonra kilisenin içeriye doğru genişletilerek haç planına benzetildiği, tonozlarla bölündüğü ve üç apsis yerleştirilmiştir.

Bu son bölüm Kapadokya dünyasında rastlanılabilecek en yüksek nitelikteki duvar resimleriyle bezelidir.

Betimlemelerdeki anlatım becerisi ve orantı, konunun düzenlenişi, renklerin seçilişi bu kiliseyi tüm Kapadokya’nın resim tekniği açısindan en yüksek özellikler taşıyan kilisesi olarak değerlendirilmesini sağlar.

Tokalı Kilisesi’nde kullanılan hakim mavi (Lapis Lazuli) ve kırmızı renk kiliseyi diğer yapılardan ayıran en önemli özelliktir.

Detaylar: Kilisenin, girişinde yer alan ve alt kısma doğru oyulmuş olan bölümleriyle birlikte dört temel odası vardır. Girişteki tonoz kubbeli bölümle (Tokalı I), sonradan açılmış olan geniş mekan (Tokalı II) duvar resimleriyle donatılmıştır. Aslında burası dört bölümün toplamıdır; Tokalı I, Tokalı II, Pareklesion ve Aşağı Kilise (üç apsisli olan bölüm). Tokalı 1, X. yüzyılın başlarına tarihlenir. Tokalı II ise X. yüzyılın sonu ile XI. yüzyılın ilk çeyreğine tarihlenmektedir.

Göreme Açık Hava Müzesinde Yeme, İçme ve Dinlenme

  • Müzenin otoparkının karşısında yöreye özgü eşyalar satan dükkanlar ve kafeteryalar mevcuttur. Müzeyi gezen ziyaretçiler ziyaretten sonra buraya gelip vakit geçiriyorlar. Burada yeme içme ve dinlenme ihtiyacınızı karşılayabilirsiniz.
  • Turnike girişlerinin yanında, hediyelik eşyaların satıldığı ve dinlenme amaçlı yapılmış, hem açık hem de kapalı alana sahip kafeterya bulunmaktadır. Burada kahve içip, hediyelik eşyalar ve kitaplar satın alabilirsiniz.
  • Daha fazla seçenek için müzeye en yakın (2 km) yerleşke olan Göreme’ye geçip orada alternatifler arayabilirsiniz.

4 YORUMLAR

  1. Titiz bir çalışma olmuş. Ayrıca, görsellerin içeriklerler birleştirilmesi hazmedilebilir bir okuma deneyimi sunuyor. Türkçeniz çok duru. Teşekkürler.

    • Teşekkür ederim. Bir rehber gözüyle anlatılması gerekenleri sıraladım. Fotoğraf ve yazı emek isteyen bir iş ama fotoğraf yazılarımı zenginleşiyor. Böylelikle daha önce gitmemiş olanlara daha açıklayıcı ve öğretici olabiliyor.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here