Soli Bazilikası

Soli Bazilikası, Kuzey Kıbrıs’ın zengin tarihi ve kültürel mirasının değerli bir parçasıdır. Soli antik şehrine ait önemli bir yapı olan bazilika, Kıbrıs’ta türünün en eskilerinden biridir. Bazilika, günümüze ulaşan Roma mozaikleri ile ziyaretçilerin en çok ilgisini çeken yapıdır.

Soli bazilikası
Soli bazilikasının doğuya bakan tarafı. Burada daha önceki kilseye ait kalıntılar da mevcut

Soli Antik şehri, dört İncil’den birinin yazarı olan Aziz Mark’ın Aziz Auxibius’u vaftiz ettiği yer olduğu için dini açıdan büyük bir öneme sahip olmuş. Auxibius aziz Pavlos tarafından da Soli piskoposı olarak atanmıştır. 

Soli‘deki kilise yaşamının kurucusu olmasından dolayı Aziz Auxibius ile özdeşleşen Soli, onun anısını hep yaşatmıştır. Bazilikanın günümüze ulaşmış hali onun dönemindekiyle aynı olmasa da, ilk kilisenin bulunduğu yere onun anısına bir şehitlik inşa edilmiş olması muhtemeldir.

Soli bazilikasının mozaikleri
Bazilikanın zemini mozaik döşemelerle kaplı

Aziz Auxibius‘un Soli’yle ilişkisi Hristiyan dünyasında çok yayılmış ve Soli’ye çok sayıda hacının gelmesini sağlamıştır. Aziz Auxibius’un Soli ile doğrudan ilişkisi, sadece hacıların azize yakınlık hissetmeleri nedeniyle popüler bir odak noktası olarak değil, aynı zamanda kilisenin genişlemesini ve süslenmesi için yapılan bağışlardan dolayı bir gelir kaynağı olarak kilise Soli için hayati önem taşıyordu.

Soli Bazilikasının mimari özellikleri

Soli‘deki bazilika birbiri üzerine farklı tarihlerde yapılmış ve genişletilmiş 4 tane yapının varlığı bugünkü bazilikanın olduğu yerde tespit edilmiştir. Bugünkü bazilika üç kapılı bir girişe sahip ve dört tarafı sütunlarla çevrili, çeşmeli bir avluya vardır.

Soli bazilikası ve antik şehri
Bazilikanın ziyaretçiler için yapılan tahta yürüyüş platformu

Bazilikanın içerisinde iki sıra halinde on ikişer sütun bulunmaktadır; fakat bu sütunların iki tanesi günümüze ulaşmıştır ve bunlar yıkık bir vaziyettedir. Zemin döşemesinde bulunan, genellikle geometrik desenli ve hayvan figürlü mozaiklerin büyük bir kısmı günümüze dek ulaşmıştır.

Soli'deki bazilikada Mozaik zemin döşemeleri hala görülebiliyor
Soli’deki bazilikada Mozaik zemin döşemeleri hala görülebiliyor. Yıkılmış sütün kalıntıları

Bazilikanın planı, geleneksel bir bazilika mimarisine sahiptir. Yaklaşık 54 metre uzunluğunda ve 31 metre genişliğindedir. İki tarafında birer tane koridora ve merkezi bir nefe sahiptir. Bugünkü bazilikanın doğu ucunda büyük bir apsise ve apsisin etrafında, din adamları için bir banka rastlanmış.

Opus sectile adı verilen geometrik taş parçalarıyla yapılan zemin döşeme
Opus sectile adı verilen geometrik taş parçalarıyla yapılan zemin döşeme

Bazilikanın batı tarafında merkezinde bir vaftiz havuzu ile çevrili revaklı bir avlu vardır. Bazilikanın bazı yerlerinde moda olmaktan çıkmış mozaikler yerine diğer alanlarda da ‘opus sectile’ adı verilen muhteşem geometrik süslemeli parçalı taşlardan oluşan zemin döşeme vardır.

Soli bazilikasının güneşten ve yağmurdan etkilenmemesi için üzeri çatıyla örtülüdür. Bazilikanın üzerindeki çatı Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma (USAID) ve Kıbrıs çevre koruma ajansı tarafından yapılmıştır.

Soli Bazilikasının tarihi

Soli bazilikası ilk olarak, muhtemelen, 1. yüzyılda çok büyük olmayan mütevazı bir yapıydı. Bazilika, günümüze kadar defalarca genişletilmiş ve birbiri üzerine yenilenerek inşa edilmiş. Arkeolojik kanıtlar, burada farkı tarihlerde inşa edilen iki bazilikadan önce gelen en az iki mütevazı kilise veya şapel olduğunu göstermektedir. Yani birbiri üzerine farklı tarihlerde yapılmış ve genişletilmiş 4 tane yapının varlığı bugünkü bazilikanın olduğu yerde tespit edilmiştir.

Soli bazilikası, bazilikada ziyaretçiler için açıklamalar içeren levhalar burayı anlatıyor
Bazilikada ziyaretçiler için açıklamalar içeren levhalar burayı anlatıyor

Bunlardan iki tanesi en belirgin haldedir: A ve B bazilikaları. A Bazilikası, 4. yüzyıldan kalma; B Bazilikası, 6. yüzyıldan kalmadır. Bugün bu yapılar ve bunlarla ilişkili mozaikler hakkında bazilikanın içindeki levhalarla ziyaretçiler için ayrıntılar verilmiştir.

Soli Bazilikası faaliyeti son buluyor

Araplar, Kıbrıs’ı ilk kez MS 649’da istila ettiler. Soli doğrudan etkilenmedi ama daha sonra MS 653 saldırısında Araplar bazilikayı ateşe verdiler. Bu felaketi kısa bir süre sonra bir deprem izledi. Zarar gören şehrin yapıları tekrar inşa edildi.

Soli Bazilikasının kuzeye bakan tarafı. Sütun kalıntıları etrafa dağılmış
Soli Bazilikasının kuzeye bakan tarafı. Sütun kalıntıları etrafa dağılmış

Ancak bazilikanın hiçbir yerinde bu olayla ilgili onarımlar tespit edilemese de, bazı yerlerde bazı duvarlar ve opus sectile kaldırımlar yanmış olmakla birlikte, bazilikanın yığma kısmının yeniden inşayı gerektirmediği varsayılmaktadır. 7. yüzyılın sonlarından itibaren Arap akınları sıklığı arttı. Bu site nihayet erken 9. yüzyılda terk edilmiştir.

Aziz Mark ve Barnabas’ın Soli’ye gelişi

Havarilerin işlerinde bu olaydan hiç bahsedilmese de Barnabas’ın işlerinde Kıbrıs’ın kuzey kıyısından Lambadistis’e (Lefke) giden Barnabas ve Mark’ın Soli limanından geçtiği bahsediliyor.

Daha sonra Salamis yahudileri tarafından zulüm gören Mark, Soli‘deki limana ulaştı ve bilge bir kişiliğe sahip olan Auxibius ile tanıştı. Aziz Auxibius’un verdiği tarihe göre, Soli Piskoposluğu MS 57 yılında Barnabas’ın Salamis yahudileri tarafından şehit edilmesinden sonra kurulmuştur. Aziz Auxibius (M.S. 102) ölene kadar Piskopos olarak kaldı. Soli antik şehri bu zamandan beri Aziz Auxibius’a bağlı kalmıştır.

Soli erken Hristiyanlık döneminde de önemli rol oynar. Erken Hristiyanlık dönemlerinde Soli Ortodoksluğun önemli merkezlerinden biri olmuştur. İ.S. 325’de İznik (Nikea) konsülünde 3, Sardes konsülünde 12 piskopasla temsil edilmiştir.

Aziz Auxibius hakkında

Auxibius’un Roma’daki varlıklı bir ailede doğduğu ve kardeşi Tempstagoras ile birlikte büyümüştür. İyi bir eğitim aldı. Ailesinin onu evlenmeye zorlaması üzerine gizlice Roma’dan ayrıldı ve önce Rodos adasına, sonra Kıbrıs adasına geldi. O zamanlar önemli olan Soli şehrinin yakınında Lefke’de (Limnitis) yaşıyordu. Burada, vaazıyla onu dönüştüren ve vaftiz eden havari ve evangelist Mark ile tanıştı.

St. Auxibius ve Soli, Aziz Mark’ın Soli‘nin ilk piskoposu olan saygı değer Kıbrıs’lı Aziz Auxibius’u vaftiz ettiği geleneksel yer olarak dini bir öneme sahiptir.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here